W rejonie Gór Świętokrzyskich w czasach starożytnych barbarzyńcy, znani, jako Lugiowie, prowadzili hutnictwo żelaza. Rozmach, z jakim podjęli się tego zadania był niespotykany w całej Europie, a liczne badania archeologiczne i metalurgiczne prowadzone od lat 50. XX w. dały impuls do założenia Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego im. Mieczysława Radwana w Nowej Słupi. Obiekt umiejscowiony jest przy Drodze Królewskiej, prowadzącej do klasztoru Świętego Krzyża. Obok placówki znajduje się również Park Dziedzictwa Gór Świętokrzyskich „Łysa Góra” (Park Legend).
W 2021 r. udostępniono zwiedzającym nowoczesny budynek o powierzchni ok. 1200 m2 na miejscu stanowiska archeologicznego in situ. Muzeum jest przystosowane do zwiedzania przez osoby ze specjalnymi potrzebami, w z tym niepełnosprawnościami.
W ramach projektu powstały:
Ścieżka edukacyjna,
Kino 3D ze stereofonicznym dźwiękiem,
Liczne multimedia, a w tym: kioski, stereoskopy, stoły z mappingiem,
Wyjątkowo realistyczne figury, wykonane z silikonu oraz pokryte żywicą epoksydową.
Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego im. Mieczysława Radwana w Nowej Słupi oferuje:
Wystawę stałą: Trwające około godziny zwiedzanie multimedialne obejmuje seans w kinie 3D, prezentację rud żelaza i fragmentu meteorytu Muonionalusta, szeregu zabytków archeologicznych takich jak elementy stroju i uzbrojenia, ceramiki, rekonstrukcji świętokrzyskiego pieca dymarskiego oraz pieca rzymskiego. W ramach wystawy stałej prezentowane są również figury przedstawiające m.in. starożytnych hutników, wojownika germańskiego czy legionisty rzymskiego.
Centrum Kulturowo-Archeologiczne (starożytna osada): stanowiące skansen archeologiczny z wiernie odtworzonymi rekonstrukcjami chat, ziemianek i półziemianek z pierwszych wieków naszej ery. Znajdują się tam zabudowania odtworzone na podstawie autentycznych znalezisk, odkrytych przede wszystkim na terenie dzisiejszej Polski. Centralnym punktem jest piecowisko (jako warsztat hutniczy), na którym odbywają się pokazowe wytopy żelaza, podczas wydarzeń organizowanych przez MSHŚ w Nowej Słupi. Są to cykliczne: Majówka w Starożytnej Osadzie, Antyczne Powitanie Lata i najważniejsze – Dymarki Świętokrzyskie.
Warsztaty: MSHŚ w Nowej Słupi prowadzi warsztaty, przedstawiające w sposób aktywny elementy codziennego funkcjonowania mieszkańców Barbaricum. Są to:
warsztaty „Ogień i żelazo - starożytny, fascynujący świat hutników i kowali”, prezentują sposoby przygotowywania pieców oraz rudy żelaza, pracę kowala wraz z aktywną nauką podstawowych technik kowalskich, a także możliwość trafiania do tarczy przy pomocy łuku, noża, toporka bądź włóczni.
warsztaty garncarskie, podczas których pokazywane są piece garncarskie, proces tworzenia ceramiki oraz pokaz wypalonych naczyń, wzorowanych na znaleziskach archeologicznych. W części praktycznej uczestnicy mają możliwość toczenia naczyń na kole tradycyjnym z pomocą prowadzącego oraz lepienia ręcznego techniką taśmową-ślizgową i ozdabiania własnych wyrobów.
warsztaty "Życie codzienne w starożytności z elementami zielarstwa”,obejmujące opowieści o życiu codziennym na terenie dawnych ziem polskich. Zajęcia składają się z przedstawienia tematyki łowiectwa, rolnictwa, zbieractwa, konserwowania i przechowywania żywności oraz przetwarzania zbóż. Zaprezentowane są także narzędzia służące do przygotowywania pożywienia. W dalszej części warsztatów omówiony zostaje temat lecznictwa, w ramach którego pokazywane są rośliny lecznicze oraz praktyki magiczne stosowane przez ówczesnych ludzi. Następnie prezentowany jest ubiór charakterystyczny dla epoki.
W części praktycznej uczestnicy mają niepowtarzalną okazję aby wyrobić mąkę na żarnach nieckowych i obrotowych, tłuc ziarna na kaszę w stępie, ucierać kawę orkiszową w moździerzach oraz przesiać ziarno w ceramicznych sitach.
Lekcje muzealne: Muzeum posiada ofertę trzech lekcji muzealnych. Są to:
Od łupki żelaza do noża – prezentująca warsztat hutniczy i kowalski oraz pokaz zrekonstruowanych narzędzi z epoki.
Życie codzienne w okresie kultury przeworskiej – stanowiąca spacer po osadzie starożytnej, przedstawienie dawnych rzemiosł, sposobów budowy chat oraz zwyczajów plemion barbarzyńskich.
"Historie w żelazie wykute"- składające się ze spaceru z przewodnikiem po ścieżce edukacyjnej, udziału w bezkrwawej potyczce między rzymskimi legionistami a germańskimi barbarzyńcami oraz przedstawieniu starożytnych sposobów spędzania wolnego czasu.
Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego im. Mieczysława Radwana w Nowej Słupi serdecznie zaprasza wszystkich zainteresowanych. Jesteśmy dostępni przez cały tydzień w następujących godzinach:
